Υστερόγραφο

Για να μεταφράσει κανείς ένα κείμενο αρκεί να εκτιμήσει, λέξη προς λέξη, την ευρύτητα του πνεύματός του και τους περιορισμούς που θέτει – στην περίπτωση αυτού του άρθρου, τον γαλλοκεντρισμό του. Η εξαφάνιση, για παράδειγμα, των «δημόσιων ζωντανών χώρων» είναι διαφορετική στη Γαλλία απ’ ότι στις αγγλοσαξονικές χώρες. Η υποβάθμιση της δουβλινέζικης ή της λονδρέζικης παμπ δεν μπορεί να συγκριθεί με τις απώλειες που υφίσταται το παρισινό μπιστρό εδώ και περισσότερα από σαράντα χρόνια. Όσο για τις ΗΠΑ, τα μαγαζιά με ελαφρά γεύματα ή με γλυκίσματα και τα εστιατόρια που μοιάζουν με βαγόνια τρένου δεν αποτελούν πόλους κοινωνικότητας με τον τρόπο που αποτελούν τα γαλλικά μπιστρό. Και ακόμα και στην ίδια ήπειρο ενώ το Παρίσι θα πουλούσε και την ψυχή του για το Big Mac, η Ρώμη κρατάει τα επιθυμητά όρια. Η τάση για εμπορευματοποίηση της καθημερινής ζωής είναι παγκόσμια, αλλά εμφανίζεται με διαφορετικές μορφές.

Η εξέλιξη των ηθών είναι, ίσως όχι πιο γρήγορα, αλλά σίγουρα πιο εύκολα αντιληπτή, σε ένα μέρος όπου το σύγχρονο είναι το λάδι που επιπλέει πάνω από παλιό καθολικό ξύδι. Όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ κινδυνεύει να τινάξει τη θέση του στον αέρα εξαιτίας μίας πίπας δεν είναι επειδή οι ηθικές αξίες έχουν μεγαλύτερο βάρος στην Ουάσιγκτον από ότι στο Παρίσι, αλλά επειδή οι γάλλοι δεν συνηθίζουν να εναρμονίζονται με τη μάζα σε θέματα ηθικής και έτσι η δημόσια ομολογία δεν είναι κοινή πρακτική. Αλλά ενώ κοροϊδεύουν την υποκρισία και τον αρχαϊσμό εν ισχύ από την άλλη όχθη, οι παρισινοί ξεχνούν ότι το σκάνδαλο Clinton δείχνει την διαβρωτική μηδαμινότητα της δημοκρατίας της τηλεόρασης, μια δημοκρατική ηθική που οι μοντέρνοι Ευρωπαίοι, είτε είναι αριστεροί είτε της ελεύθερης αγοράς, επιδιώκουν να μιμηθούν.

Το «Για έναν κόσμο χωρίς ηθική» γράφτηκε το 1983, κατά τη διάρκεια των επακόλουθων του ανατρεπτικού κύματος των δεκαετιών του ‘60 και του’70. Από τότε τα πράγματα μόνο χειρότερα έχουν γίνει. «Απλά δοκίμασε να εκφράσεις ανοιχτά την παιδοφιλία σου», γράψαμε. Θλιβερά προφητικό. Κάθε είδους αγάπη μεταξύ παιδιού και ενήλικα αναγνωρίζεται ακαριαία ως παιδική κακοποίηση, είτε είναι σε λιγότερο «προσβλητικές» μορφές είτε σε πιο θηριώδεις όπως ο βιασμός και ο φόνος. Η γονική αγάπη είναι η μόνη εξαίρεση σε αυτόν τον κανόνα, αλλά, αλίμονο, ας μην ξεχνάμε ότι οι στατιστικές δείχνουν χωρίς καμία επιείκεια ότι ένα παιδί κινδυνεύει από σεξουαλική παρενόχληση τις περισσότερες φορές μέσα σε αυτό το οχυρό της ασφάλειας που λέγεται οικογένεια. Με την ίδια λογική, κάθε ετεροφυλόφιλος άνδρας πρέπει να έχει νευρικότητα στη σκέψη του Jack του αντεροβγάλτη, καθώς αυτή θα μπορούσε να είναι η τελική κατάληξη κάθε έλξης μεταξύ άνδρα-γυναίκας. (Το σκοτεινό σύννεφο αυτής της λογικής, πράγματι, φαίνεται να δεσπόζει πάνω από τις σύγχρονες σχέσεις μεταξύ των δύο φύλων σε ολόκληρα κομμάτια των ΗΠΑ, σε τέτοιο βαθμό ώστε να αποσεξουαλικοποιεί τις σχέσεις άνδρα-γυναίκας).

Με την πάροδο των τελευταίων δεκαπέντε χρόνων, η καπιταλιστική κοινωνία έχει γίνει πιο εμφανώς ο εαυτός της, απαντώντας στους κοινωνικούς αγώνες και στις ανθρώπινες διεκδικήσεις με μια σειρά από τέρατα που επαναφέρουν τη γραμμή συναρμολόγησής της. Η καταναλωτική κοινωνία ξεφορτώνεται τα αυτοκίνητα μόνο σχεδιάζοντας πεζόδρομους οι οποίοι νεκρώνονται κάθε βράδυ την ώρα που κλείνουν τα καταστήματα. Η σύγχρονη αστική ανάπτυξη μπορεί μόνο να διευκολύνει τους μηχανόβιους, τους ποδηλάτες, τους jogger, αυτούς που μετακινούνται με πατίνια, κλπ, παραχωρώντας στη κάθε μια κατηγορία την δική της λωρίδα. Τα ήθη, δυστυχώς εμμένουν στο ίδιο μοντέλο: ο καθένας στην δική του λωρίδα. Η ανταρσία ενάντια σε μια ισχύουσα κυριαρχία του λευκού αρσενικού έδωσε αφορμή για την παγκοσμίως περιγελόμενη και σχεδόν παγκόσμια εφαρμοζόμενη Πολιτική Ορθότητα. Αυτή ανίκανη να αλλάξει την πραγματικότητα, συμβιβάζεται με το να επευφημεί και να διαχωρίζει τις πραγματικότητες, αλλάζοντας μόνο την γλώσσα.

Δεκαπέντε χρόνια ενός ακόμα διαχωρισμού που σακατεύει, μονότονα βαμμένου με τα ευχάριστα χρώματα της απελευθέρωσης. Τι είναι gay; Ένας άνδρας που πηγαίνει μόνο με άνδρες, σίγουρος ότι δε θα αισθανθεί ποτέ έλξη για το αντίθετο φύλο; Πώς μπορεί να το ξέρει; Πώς μπορεί να αποκλείσει την πιθανότητα να κυριευτεί από επιθυμία για μια γυναίκα ή να τον συνεπάρει η επιθυμία μιας γυναίκας γι’ αυτόν;

Gay λογοτεχνία; Γιατί να μην οργανωθούν οι χώροι των βιβλιοπωλείων στο πρότυπο των πολυκαταστημάτων ρούχων (όπως ήδη συμβαίνει σε ορισμένα βιβλιοπωλεία στις ΗΠΑ); Ας μπει η Βιρτζίνια Γουλφ στο τμήμα των γυναικών, ο Σαίξπηρ στο τμήμα των ανδρών (αν και τα σονέτα του…), ο λόρδος Μπάιρον στο τμήμα των «Physically challenged, Diet addicted» και κάθε συγγραφέας άνω των εξήντα πέντε θα βλέπει τα καινούρια του έργα να εκτίθενται στο τμήμα των γηραιών.

Σίγουρα, εξαιτίας αυτής της gay-ότητας, ο ομοφυλόφιλος αισθάνεται ασφαλής από την ισχύουσα διάκριση. Διαφορετικά clubs, διαφορετικές γειτονιές, διαφορετική λογοτεχνία και τελευταίο αλλά εξίσου σημαντικό διαφορετικό λεξιλόγιο. Πόσο λυπηρό είναι, ότι προκειμένου να ξεφύγουν από την πατροπαράδοτη καταπίεση, εκατομμύρια άνθρωποι δε θα μπορούσαν να φανταστούν τίποτα καλύτερο από το να κατασκευάσουν μια κατηγορία ακόμα πιο στενή από την οικογένεια, και θεμελιωμένη αποκλειστικά πάνω στην επιλογή του σεξουαλικού αντικειμένου: πέος εναντίον κόλπου. Η πράξη έχει γίνει ταυτότητα, ο ορισμός μοίρα, κι η σεξουαλική προτίμηση μία κοσμοθεωρία (gay κουλτούρα). Ενώ η γλώσσα πραγματικά εκφράζει τις κοινωνικές σχέσεις, είναι οι κοινωνικές σχέσεις που πρέπει να αλλάξουν. Και στην αυγή του εικοστού αιώνα, οι λέξεις τροποποιούνται πιο εύκολα από ότι οι ιδέες.

«Πήγαινε σαν καλό κορίτσι να φτιάξεις λίγο καφέ». Υπάρχει σεξισμός στη λέξη κορίτσι; Αυτό σημαίνει ότι ένας άντρας που λέει : «Κορίτσι μου σ’αγαπώ. Τι θα έλεγες να έφτιαχνα λίγο καφέ για μας;» αγαπάει και / ή σέβεται την σύντροφό του λιγότερο από ότι αν την αποκαλούσε γυναίκα; Στην πραγματικότητα, όσον αφορά τις πολύ στενές σχέσεις, οι προθέσεις σπάνια είναι αμφιλεγόμενες[i]. Είναι στη σφαίρα της τυπικότητας -ευγενικοί όροι, επίσημες ονομασίες, επαγγελματική διάλεκτος- ότι υπάρχει ένα ολόκληρο σύμπαν που πρέπει να επαναστατικοποιηθεί αν όχι να καταργηθεί, και εδώ ο γλωσσικός φεμινισμός στοχεύει μόνο στο να χρησιμοποιεί ευφημισμούς, να αποσεξουαλικοποιεί, να ουδετεροποιεί. Ποιο είναι το όφελος από την αντικατάσταση του κοριτσιού από το άτομο; Περισσότερο ή λιγότερο το ίδιο με αυτά που κερδήθηκαν από την αντικατάσταση του Γραφείου Πολέμου από το Υπουργείο Άμυνας, και σύντομα μετά από αυτό σταματώντας την χρησιμοποίηση ολόκληρης της έκφρασης (Υπουργείο Άμυνας) και λέγοντας απλά Υ.Α. Το αρκτικόλεξο κυριαρχεί, ανώδυνα και ακατάληπτα στους έξω. Η γλώσσα που γενικεύει ανήκει στο παρελθόν.

Επί τη ευκαιρία τι εκφράζει η λέξη κομμουνιστής; Θα έπρεπε η λέξη αυτή να αλλάξει επειδή για δεκαετίες χρησιμοποιούνταν για την αντιστροφή της πραγματικότητας θεμελιωμένη πάνω στην ήττα του εργατικού κινήματος; Η μήπως θα ήταν καλύτερο να δοθεί νέο νόημα στην έννοια και κατά συνέπεια και στην λέξη; Εμείς, άνδρες και γυναίκες, που δεν είμαστε μισογύνεις, δεν αισθανόμαστε ότι είναι απαραίτητη ανάγκη να εκφράσουμε την φεμινοφιλία μας χρησιμοποιώντας κατάλληλη γλώσσα. Ας αφήσουμε τους υψηλά ιστάμενους να ενθουσιάζονται για το αν θα πουν υψηλά ιστάμενο άτομο ή υψηλά ιστάμενη γυναίκα.

Είτε τον Antonin Artaud[ii] τον πετάξουν στο τρελοκομείο, τον ιδρυματοποιήσουν είτε τον πιστοποιήσουν, το ζήτημα που προκύπτει είναι η ψυχική διαχείριση ενός ανθρώπινου και κοινωνικού προβλήματος – το αν πρέπει το άσυλο να είναι ένα κλειστό κτίριο ή καταστολή με χημικές ουσίες[iii].

Ο εχθρός είναι αυτό που παθητικοποιεί, που διχάζει. Οι καλοί φράχτες κάνουν τους καλούς γείτονες. Η αυτονομία είναι ένας περιφραγμένος, ιδιωτικός χώρος μέσα στον οποίο είμαι ελεύθερος να κάνω οτιδήποτε δεν πρέπει να κάνω έξω απ’ αυτόν. Από μια πλευρά o φεμινισμός δημιουργεί ένα σύνορο. «Κάτω τα χέρια!» Είτε σκόπιμα είτε όχι, αυτό συνεισφέρει σε ατομικούς διαχωρισμούς, που απαιτούν μια ανώτερη αρχή που να έχει τη δύναμη να εγγυηθεί τα δικαιώματα της κάθε κατηγορίας (παιδί, γονιός, άνδρας, γυναίκα, ηλικιωμένος, νεαρός, ομοφυλόφιλος, καταναλωτής, εργάτης, άρρωστος, πεζός, μέλος μιας μειοψηφίας, κλπ) με σεβασμό προς τις υπόλοιπες. Aν και κάθε δικαίωμα μπορεί να ανακηρυχθεί απόλυτο, ωστόσο είναι πάντα σχετικό με το σεβασμό προς τα δικαιώματα των άλλων. «Τα απόλυτα δεν μπορούν να συναθροισθούν» όπως είπε ο Jean Genet. Και τι επαναορίζει και αξιολογεί το άθροισμα αυτών των σχετικοτήτων των δικαιωμάτων αν όχι η δύναμη του κράτους; Η ιδιωτικοποίηση της ζωής προχωρά σε στενή συνεργασία με τους όλο και αυξανόμενους σε αριθμό δικαστές και ψυχολόγους.

Η ανθρωπότητα δεν μπορεί να ελευθερωθεί με το να χωρίζεται σε κομμάτια, όπως απελευθερωμένα εδάφη με κοντάρια στα άκρα ώστε να διακρίνονται τα σύνορα τους. Επανάσταση σημαίνει να προχωράς πέρα από όλα τα σύνορα. Σημαίνει να εκτοπίζεις το γυναικείο χαρακτήρα όπως επίσης και τον ανδρικό. Μεμονωμένα άτομα που παίρνουν προσωπικά τον έλεγχο της ζωής τους στα χέρια τους, ακόμα και σε κάτι τόσο σημαντικό όσο το ίδιο τους το σώμα δεν είναι λύση από μόνη της. Η μόνη πραγματική λύση είναι δημιουργήσεις με άλλους ανθρώπους και των δύο φύλων σχέσεις μιας διαφορετικής φύσης, όπου κανείς δεν θα φοβάται ,ούτε θα ρισκάρει την κυριαρχία από κάποιον άλλον. Ο σκοπός δεν είναι οι γυναίκες να ελευθερωθούν από τους άνδρες, αλλά να ελευθερωθούν μαζί με τους άνδρες. Ο σκοπός δεν είναι κάθε άτομο να διακηρύξει την ανεξαρτησία του, αλλά κάθε άτομο να μπορεί να σταματήσει να αρνείται φοβισμένο ότι είναι εξαρτημένο, διεξαρτημένο. Η ελευθερία είναι μια σχέση.

Μια αδυναμία του «Για έναν κόσμο χωρίς ηθική» είναι ότι δεν δίνει αρκετή έμφαση στο πώς οι συνήθειες και οι παραδόσεις ενός μελλοντικού κόσμου θα προκαλούσαν έκπληξη, ή ακόμα και θα σόκαραν τον τωρινό. Πολλά διλήμματα, φόβοι και ανησυχίες, παλιές ή καινούριες, θα εξαφανιστούν. Άλλες θα εμφανιστούν ξανά. Αυτό δεν έχει πια να κάνει περισσότερο με το να αγγίξουμε τον παράδεισο, απ΄ όσο με το να αμβλύνουμε την βαρβαρότητα.

Ασκώντας κριτική στην ηθική δεν λέμε ότι «όλοι θα κάνουν ό,τι θέλουν και χάρις στην ανθρώπινη καλοσύνη όλα θα οδηγηθούν προς το καλύτερο». Το πρόβλημα δεν είναι πώς θα αποφύγουμε την σύγκρουση και τις νόρμες, αλλά το να αλλάξουμε την τωρινή εσφαλμένη σχέση με αυτές τις νόρμες. Δεν υπάρχει καμία άλλη λογική, καμία άλλη σημασία και έτσι καμία άλλη εγγύηση των πράξεών μου από τη σχέση μου με τον σύντροφο μου. Ο σκοπός – και όλο το πρόβλημα – θα ήταν, θα είναι μια μέρα να ζήσουμε μία νόρμα που δεν θα ναι ξέχωρη από τις δικές μου και τις δικές μας πράξεις.


[i] [Σ.τ.μ.]: Θα σημειώναμε καλύτερα εδώ πως αυτό που σπάνια είναι αμφιλεγόμενο για τις στενές σχέσεις είναι η σύνδεση μορφής και περιεχομένου όσον αφορά τη γλωσσική έκφραση. Όσο για τις προθέσεις, σίγουρα το κεφάλαιο έχει διεισδύσει τόσο στην κοινωνική ζωή που έχει καταφέρει να υπάγει ακόμα και αυτές τις «στενές σχέσεις» κάνοντας έτσι τις προθέσεις συχνά δυσδιάκριτες, κι όπως δείχνει ο Dauvé αυτό δε φαίνεται μόνο από τα αυξημένα ποσοστά διαζυγίων.

[ii] [Σ.τ.μ.]: Antoine Marie Joseph Artaud (1896-1948). Γάλλος ποιητής, θεατρικός συγγραφέας, ηθοποιός και σκηνοθέτης. Συμμετείχε για σύντομη περίοδο στο κίνημα των σουρεαλιστών από όπου και αποχώρησε γιατί δεν απέρριψε το θέατρο ως αστική τέχνη και απέρριπτε το μαρξισμό. Ασχολήθηκε και με τον κινηματογράφο γράφοντας το σενάριο της πρώτης σουρεαλιστικής ταινίας “La Coquille et le clergyman” του Germaine Dulac (1926, προηγείται του «Ανδαλουσιανού Σκύλου» και αναφέρεται πως ο Artaud δεν ενέκρινε την απόδοση του σεναρίου από τον Dulac) ενώ υποδύθηκε και τον Marat στο «Πάθος της Jean dArc» του Karl Dreyer. Ταξίδεψε στο Μεξικό όπου μελέτησε τους Tarahumaran ινδιάνους και πειραματίστηκε με το ναρκωτικό peyote, ενώ μετά από ένα ταξίδι του στην Ιρλανδία συνελήφθη και μπήκε σε ψυχιατρείο, περνώντας σε ιδρύματα σχεδόν το υπόλοιπο της ζωής του. Το έργο του είναι επηρεασμένο από την αρχαία ελληνική παράδοση, ενώ υπάρχουν σ’ αυτό μεταξύ άλλων και πολλές μυστικιστικές και φιλοσοφικές αναφορές, όπως αυτή της ενότητας σώματος και ψυχής, της δυστυχίας ως συστατικού στοιχείου της ύπαρξης, ενώ η αιμομιξία, η θεοκτονία και ο κανιβαλισμός επανέρχονται συχνά στη θεματολογία του.

[iii] [Σ.τ.μ.]: Μόλις πρόσφατα, στις αρχές Ιούλη του 2007, στηριζόμενη σ’ αυτό το φετιχισμό της «γλωσσικής μορφής» η οργάνωση NAACP* κατάφερε να οργανώσει μια εκδήλωση με θέμα “The burial of thenword” (Η ταφή της λέξης από “n**), κατά τη διάρκεια του ετήσιου συνεδρίου της, όπου μάζεψε χιλιάδες κόσμου στο κέντρο του Detroit. Το concept της εκδήλωσης πέρα από τη θεαματική περιφορά ενός φέρετρου και την ταφή του περιελάμβανε φυσικά και την παρουσία πολλών δημοκρατικών πολιτικών, οι οποίοι έλαβαν επί υποψηφιότητας Al Gore την αμέριστη βοήθεια της οργάνωσης σε αρκετές πολιτείες, σε μερικές εκ των οποίων τα ποσοστά διαφοράς με τους ρεπουμπλικάνους ήταν οριακά. Περαιτέρω πάνω στη γλώσσα δες το «Οι αιχμάλωτες λέξεις (πρόλογος σ’ ένα καταστασιακό λεξικό)» του Μουσταφά Καγιάτι στο «Internationale Situationniste, Το Ξεπέρασμα Της Τέχνης» εκδ. ύψιλον .

* National Association for the Advancement of Colored People: Εθνική Ένωση για την Προαγωγή των Έγχρωμων. Οργάνωση υπεράσπισης για τα πολιτικά δικαιώματα των αφροαμερικάνων που ιδρύθηκε το 1909.

** Αναφέρεται στη λέξη nigger (αράπης). Στα αγγλικά η ισπανική λέξη negro (από τη λατινική niger, που σημαίνει μαύρος) έγινε neger και τελικά nigger. Στις Η.Π.Α. χρησιμοποιούταν τόσο από λευκούς όσο και από μαύρους χωρίς να φέρει την αρνητική σημασία που απέκτησε αργότερα ενώ συναντάται και στη λογοτεχνία με την απλά προσδιοριστική της έννοια. Ωστόσο μετά τη «δεκαετία των πολιτικών δικαιωμάτων» του ’60, η χρήση της δεν είναι γενικά Politically Correct!


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: